16 sierpnia 2022 Rocha, Stefana, Joachima
Reklama Heops

Urodziny Georga Jakuba Steenke 30 06 1801

dodał Ponad miesiąc temu, 2022-07-02
Urodziny Georga Jakuba Steenke 30 06 1801

Kanał Elbląski nazywany przez Niemców Oberlandzkim, tuż po jego otwarciu został zaliczony do cudów techniki, również teraźniejszość tę ocenę kontynuuje i w roku 2007, Kanał został uznany za jeden z siedmiu Cudów Polski. Więc magia miejsca, w którym statki chodzą po górach trwa, a system pochylni wymyślony przez inżyniera Georga Jakuba Steenke wciąż fascynuje i budzi niezmienny podziw dla wyobraźni i wiedzy autora projektu.

Urodzony w roku 1801 w Królewcu Steenke kontynuował rodzinne tradycje, bo jego dziadek Gottfried i ojciec Johann Friedrich byli pilotami portowymi w Pilawie. Dorastał, zdobywał doświadczenie, w roku 1819 podjął studia na Akademii Budownictwa w Berlinie, potem kierował budową kanału Sekenburskiego (dzisiaj Primorskij Kanał) w dolnym dorzeczu Niemna, łączącym rzekę Gilgę z Pregołą, a w roku 1936 został przeniesiony do Elbląga, gdzie nadzorował gospodarkę wodną i budowę grobli. Zapewne już wtedy porządkował myśli, obliczał i robił szkice przyszłego kanału. Budowa Kanału Oberlandzkiego została rozpoczęta w roku 1844,ukończona w 1860. Zadanie połączenia Jezioraka z jeziorem Druzno było przedsięwzięciem gigantycznym.
Wybudowano w pierwszej kolejności pochylnie Buczyniec, Kąty, Oleśnica i Jelenie (Jelonki 93A), potem wybudowano Całuny. Zbudowane zostały śluzy komorowe, najpierw Miłomłyn i Zielona, potem Ostróda i Mała Ruś, łączna długość kanału wynosi 84,2 km, różnica poziomów między Buczyńcem a jezioro Druzno wynosi 100 m, a połączone śluzami i pochylniami jeziora utworzyły szlak wodny o długości 128 km.

Ja nie chcę zanudzać detalami, liczbami – jest bogata literatura w języku polskim i niemieckim:
https://oberlandkanal.info.pl/dziadek-ojciec-lub-syn---czyli-ulice-steenke

Również jest dobrze udokumentowany spór o narodowość Georga Jakuba Steenke: niemiecką czy może niderlandzką, spór powołujący się na genealogię rodów Steenke, Steinke, Steen… Pradziadek Georga Jakuba, Jacob Steenke/Steinke urodził się najprawdopodobniej ok. roku 1710, nie trafiłem na wcześniejsze wypisy z kronik czy ksiąg parafialnych, ale zadałem sobie pytanie: a jeśli ród Steenke nie przybył do Prus z Niemiec czy z Niderlandów, a był starą pruską familią zasiedziałą, której nazwisko niemieccy skrybowie zmieniali wg własnego upodobania z oryginalnego 13-wiecznego Stenio, Stenegaude, Stenyco, Steneyko, Stenians, Stenym? A kolejne pokolenia Prusów przekazywały sobie wiedzę o tym jak budować groble, kanały i młyny już co najmniej 500 lat wcześniej…

W roku 1823 zmarł kupiec elbląski Abraham Gruebnau, wielki kolekcjoner, pozostawił zbiór rękopisów, przejęty przez Fredericha Neumanna, który wśród manuskryptów odnalazł niemiecko-pruski Elbing Vokabular / Słownik Elbląski, zawierający 802 pruskie słowa. Jego opublikowanie nastąpiło dopiero prawie pół wieku później, w roku 1868. 
W Słowniku Elbląskim datowanym na wiek 14-15 są rozdziały poświęcone m.in. kuźni, rolnictwu, budowie młynów i gospodarce wodnej. Są tam m.in. następujące pruskie słowa:

Ape, rzeka / Asseran, jezioro / Paustre, pustkowie dzika okolica / Assis, oś / Dongo, obręcz / Lopto, łopata /
Rawys, rów/ Stabis, kamień / Grauwus, bok zbocze/ Grabis , góra wzniesienie/ Panean, mokradło bagno /
Malunis, młyn / Malunestab, kamień młyński / Auwirps, rynna napływowa / Malunakelan, koło młyńskie /
Nawetto, tryb / Suppis, tama / Takes, jaz / Wangus, rów przy tamie nasyp / Artwes, wyprawa morska/ 
Prio, wał obronny/

Oczywiście zapisane w Słowniku Elbląskim słowa musiały mieć swoją historię w języku pruskim już setki, albo i tysiące lat wcześniej, jak np. Ape, rzeka, to zapisana w sanskrycie woda już 5,5 tys. lat temu. 
W litewskim jest podobnie Upe, w łotewskim też!
Gdyby Prusowie nie potrafili podnieść poziomu jeziora o metr czy dwa, słowo Takes, jaz – nie byłoby im potrzebne, podobnie jak Artwes, bitwa morska – słowo zbędne, gdyby nie potrafili żeglować po Bałtyku, aż do Visby na Gotlandii, a może i dalej. 
W starym słowniku Mieżinio litewsko-łotewsko-polsko-rosyjskim z roku 1886 jest swojsko mazursko-żeglarsko brzmiące słowo lajwe, łódź, czółno, łajba.

O magicznych, zaczarowanych Prusach jest warta przeczytania książka: Prusy: Kraj nieograniczonych możliwości. Autor: Engelmann Bernt. Rok pierwszego wydania polskiego: 1984.

Prusowie nie poddają się nigdy, Prusai ne padama si nikweigi.

W spisie współczesnych polskich nazwisk Stenke mieszkają w powiatach Gdańskim, Kartuskim, Wejherowskim razem 59 osób. Steinke są bardziej rozsiani po Polsce i jest ich dużo więcej, bo 898, są w pobliżu Gdańska, ale również są w Poznaniu i okolicach. 
http://nlp.actaforte.pl:8080/Nomina/Ndistr 

Pozdrawiam serdecznie
Sijriskai
Mattis, Junijus 2022


Dodaj Komentarz

Walidacja: słowo na dziś :Platformersi

Komentarze

kocham jarka
gp reklama